Je mening uiten: vrijheid of polarisatiemiddel?

Gepubliceerd op 29 oktober 2020 om 20:00

Wat is nou vrijheid van meningsuiting en mag je dan zomaar iemand kwetsen onder die noemer? Was het niet zo, dat een 'leugentje' om bestwil er altijd al was om iemand niet te kwetsen met de waarheid? Doe je jezelf tekort als je niet laat weten dat je het ergens niet mee eens bent? Is vrijheid van meningsuiting het hoogste goed, of is er ook nog zoiets als respect, vrijheid om te zijn wie je bent, zonder dat een ander daar iets hardop van mag vinden.

Moet of mag alles grappig zijn en mag je het ook niet grappig vinden? Ik vind het maar verwarrend, maar pas er wel voor op mijn mening er vrij over te uiten. Je weet maar nooit....

 

Cartoons, spotprenten en karikaturen, ze zijn niet meer weg te denken uit de media. Naast de getekende versies in kranten en tijdschriften gebruiken programma’s als Lucky TV , ‘Dit was het nieuws’ en ‘Zondag met Lubach’ dankbaar nieuwsfeiten om er de spot mee te drijven. Lichtvoetig of hard confronterend, maar onschuldig en zelden echt krenkend. Je vindt het leuk of niet. Wie zichzelf niet al te serieus neemt, kan er zelf om lachen als hij of zij lijdend voorwerp is.

De vrijheid van meningsuiting lijkt een grote vergaarbak van meningen en uitingen die grote emoties tot gevolg hebben. Het is al een tijdje rustig rondom zwarte piet, maar sinterklaas komt alweer dichterbij…. Het nog-niet-zo-lang-geleden racisme-debat leidde tot angst iets verkeerds te zeggen over de ander en op te roepen tot agressie. Er is een roep om meer overheidsregulering om schadelijke inhoud op social media te weren en zolang die er niet is filteren social media zelf maar. Waar ligt de grens tussen ‘goed’ gebruik van onze vrijheid van meningsuiting en belediging of jennen?

 

De gruwelijke aanslag op Charlie Hebdo is weer terug in ons geheugen; laffe aanslagen in Frankrijk op onschuldige mensen. Terecht laat geheel Europa zich horen, dat dit geweld nooit en te nimmer geaccepteerd mag worden en dat we er nooit voor zullen zwichten. De noemer die hier door allen gebruikt wordt is: vrijheid van meningsuiting.

 

Maar.... de beelden en woorden in de spotprenten lijken inmiddels op een dodelijk wapen gezien de reacties die ze oproepen. En ondertussen blijven we die vrijheid van meningsuiting maar verheerlijken. Kijk naar onze ‘onschuldige’ discussies over zwarte piet!? Een traditie die de een niet wil opgeven, een kwetsende spiegel voor de ander door de in generaties verankerde ervaringen en gevoelens van discriminatie en racisme.

 

Wanneer gaat humor over in beledigen? Wanneer wordt je mening uiten een vorm van jennen? Het zijn niet enkel en alleen de tekening en de woorden, het is het gevoel dat aangeraakt wordt bij die ander. In de discussie rondom zwarte piet heeft zowel degene die zijn houvast vindt in de traditie van zwarte piet een punt als ook degene die hierin de bevestiging vindt van racisme. Alleen luisteren we blijkbaar om ons gelijk te krijgen en niet om elkaar te begrijpen.

 

Geloof vormt al eeuwen een bedreiging voor vrede, een groot risico voor polarisatie, een grote wig voor wederzijds begrip. Als je levensbeschouwing is verankerd in een diep geloof – in wat of wie dan ook- zou je daar dan niet gewoon begrip voor kunnen hebben? Werkt het om mensen met opzet te kwetsen en beledigen met hun geloof om er een punt mee te maken ten behoeve van jouw eigen standpunten? Waar ligt de grens?

 

De spotprenten van Erdogan –in de tweet van Geert Wilders en op de cover van Charlie Hebdo – zijn ze echt nodig? Even los van de vrijheid van meningsuiting? Is het nodig om een regeringsleider zo af te beelden? Zo de spot te drijven met zijn geloof? Is het niet beter ook rekening te houden met de persoonlijkheid met wie we te maken hebben? En bovenal…. helpt dit nou echt met de issues die op de politieke agenda staan?

 

Het lijkt een beetje op het jennen van een vriendje op school. Woorden gebruiken waarvan je weet dat hij er van uit zijn dak gaat. Eerst een beetje triggeren, dan wachten tot je publiek hebt en vervolgens die woorden gebruiken waarvan je weet dat je hem raakt! Bam! Ja hoor! Het werkt! Het vriendje hapt en hoe! Je hebt hem precies geraakt in zijn kern, zijn zwakke punt!

 

Wat is het verschil met de spotprenten van Erdogan? Is dat slim, zo’n spotprent op de cover van Charlie Hebdo? Van de leider van een land waarin masculiniteit en leiderschap voorop staan en desnoods afgedwongen worden? Waarin geloof en staat in elkaar overvloeien? Als je haantjes tegenover elkaar zet kun je een hanengevecht verwachten. En meestal eindigen die pas als er eentje het loodje legt. Als het al niet om de haantjes zelf gaat, dan is het publiek waarschijnlijk nog in vuur en vlam en weet niet van stoppen. Zelfs niet als het gevecht wordt stilgelegd of iedereen zich solidair verklaart. Sterker nog, alle solidariteit wakkert het vuurtje alleen nog maar aan.

 

Dat kan toch nooit de bedoeling zijn van vrijheid van meningsuiting? Met het initiatief ‘De mens is meer dan zijn mening’, nodigt de Volkskrant uit elkaars mening te leren begrijpen en daarmee de mens te zien. Als we onze vrijheid van meningsuiting gebruiken om te communiceren over wat we belangrijk vinden en daarmee ook de ander proberen te begrijpen, dan hebben we het over geweldloze communicatie! Dat is iets anders dan opzettelijk polariseren onder het mom van vrijheid van meningsuiting!


«   »

Reactie plaatsen

Reacties

Siemen Pit
10 maanden geleden

Dag Miriam,

Zag vandaag je artikel in de VK en op je site kom ik ook deze bijdrage tegen. Wanneer je mensen maar lang genoeg kwetst of afpakt wat voor hen wezenlijk is, loop je het risico dat je een tik krijgt. Geweld of moord is nooit goed te praten en zeker niet van onschuldige mensen, maar wanneer je erover nadenkt wel te begrijpen. In de Max Havelaar van Multatuli komt een gedicht voor van Sentot, alias S.E.W. Roorda van Eysinga: De laatste dag der Hollanders op Java. De geschiedenis herhaalt zich, steeds weer.

Met vriendelijke groet,

Siemen Pit

Miriam Creusen
10 maanden geleden

Dankjewel Siemen voor je reactie en aanvulling, leerzaam! Ik heb veel gehad aan de principes van geweldloze communicatie waarin veel houvast zit om elkaar te leren begrijpen en respecteren. Helaas worden deze principes tegenwoordig vaak met voeten getreden vanwege het gehoord willen worden. Een mooie spreuk die ik ooit aantrof op het krijtbord in de personeelsruimte van de Butler Academy is: The biggest mistake in communication is listen to reply and not to understand.